قزوين است كه بدست سلطان محمد خدابنده اولجايتو در سال 705 هجرى ( 1305 ) بنا گرديد . او در نظر داشت كه خاك جسد حضرت على بن ابى طالب و امام حسين ( ع ) را از كربلا و نجف به سلطانيه منتقل سازد و بدين منظور مقبرهء بزرگى در آن شهر بنا نمود كه چون بانجام آرزوى خود موفق نگرديد مقبرهء مزبور عاقبت مزار خود او شد و جسد او در همانجا مدفون گرديد . طرح و نقشهء بنا مثمّن يا هشت گوشى و در هرگوشهء آن يك منارهء بلند نصب و در وسط ، گنبد بزرگ اصلى است كه قطر آن هشتاد و چهار پا و بزرگترين گنبدهاى ايران است . جوزافاباربرو « 1 » سياح ونيسى ميگويد اين گنبد از گنبد سان جوانى پولو « 2 » در شهر ونيس نيز بزرگتر است . « 3 » در اين جاى ترديد نيست كه گنبد مزبور قشنگ‌ترين بنائى است كه در دورهء سلاطين مغول و تحت نظر آنها ساخته شده - است . كرسول « 4 » ميگويد بناى سلطانيه يعنى گنبد خدابنده بر خلاف گنبد اياصوفيه در قسطنطنيه و پانتئون « 5 » در روم بواسطهء افزودن يا روى هم انباشتن بناهاى فرعى چند بر روى بدنهء اصل بنا مناظر قشنگ و زيباى خودش را از دست نداده است . مزار امام رضا ( ع ) مزار حضرت رضا ( ع ) در مشهد كه امروز زيارتگاه بزرگ عموم شيعيان است مانند بسيارى از كليساهاى معظم گوتيك در اروپا در طى قرون بسيار و بدستهاى مختلف تعمير و تكميل گرديده است . قديمترين قسمت اين بناى عظيم اطاق مقبره است كه معتقدند آن همان حرم واقعى - است كه بدست مامون روى بقاياى قبر هارون ساخته شده و چند سال بعد مورد استفاده قرار گرفته حسد حضرت رضا در اينجا مدفون گرديده است . گنبد اصلى مزار از قرار معلوم كوتاه و آن بر بالاى اطاقى افراشته شده بود كه مساحت كف آن در حدود سى و سه

--> ( 1 ) - رجوع به « سفرهاى ونيسىها در ايران » صفحهء 68 ( مؤلف ) ( 2 ) - San JoannePaulo ( 3 ) - رجوع به « تاريخ و تكامل گنبد در ايران » بقلم آ . ث . كرسول ( Creswell ) ( مجلهء انجمن آسيائى همايونى ) . ( مؤلف ) ( 4 ) - نگاهى به « ياداشت‌هاى تاريخى دربارهء خراسان » ( مجلهء انجمن آسيائى همايونى ) اكتبر 1910 . ( مؤلف ) ( 5 ) - Pantheon .